تاریخچه و سوابق پرتودهی مواد غذایی در کشورهای مختلف

امروزه پرتودهی مواد غذایی، فرایندی مناسب برای تهیه انواع غذای ماندگار و سالم برای مردم جهان است. در دسترس بودن و قابلیت پذیرش این فنآوری موجب گشایش و توسعه بازارهای صادراتی جهانی به روی انواع محصولات کشاورزی و مواد غذایی به صورت ماده اولیه و یا غذای فرآوری شده میگردد. همچنین در پی به کارگیری این فنآوری فرصتهای جدید داخلی، منطقهای و بینالمللی در صنعت غذا برای صاحبان صنایع غذایی، تولیدکنندگان و توزیعکنندگان پیش میآید تا بتوانند غذای سالم و با امکان نگهداری طولانی و عاری از عوامل بیماریزا در اختیار بازارهای داخلی و به ویژه بینالمللی قرار دهند.
در کشورهای ایالات متحده و بریتانیا حق امتیازهایی در خصوص نحوه انجام فرایند نگهداری مواد غذایی با استفاده از پرتوهای یونیزهکننده برای از بین بردن باکتریها در مواد غذایی انتشار یافته است. این حق امتیازها نخستین نمونه مطالعات علمی پرتودهی مواد غذایی به شمار میروند .
ارتش ایالات متحده در اوایل دهه ۵۰ میلادی برنامه ملی پرتودهی مواد غذایی را با عنوان: (U.S. Army Nationad Food Irradiation Program) توسعه داده و دههها پیش تجربیاتی در خصوص پرتودهی میوهجات، سبزیجات، محصولات خشک شده، ماهی و گوشت قرمز کسب کرده است. این مطالعات اولیه به عنوان اطلاعات زمینه برای قانونگذاری تائید پرتودهی مواد غذایی در سالهای بعدی به کار گرفته شده است. در سالهای ۶۱-۱۹۶۰ میلادی، کشور کانادا نسبت به پرتودهی سیبزمینی جهت افزایش زمان انبارمانی اقدام نمود. سازمان غذا و داروی ایالات متحده نیز در اوایل دهه ۶۰ میلادی پرتودهی سیبزمینی، گندم و آرد را تأیید کرد.

تاریخچه پرتودهی مواد غذایی

سال

(میلادی)

اقدام

۱۹۵۳

توسعه برنامه ملی پرتودهی غذا توسط ارتش آمریکا و انجام
آزمایشاتی در زمینه پرتودهی میوه، سبزیجات، مواد لبنی،
ماهی و گوشت

۱۹۶۰

صدور مجوز پرتودهی سیب­زمینی در کشور کانادا

۱۹۶۳

برای نخستین بار FDA پرتودهی آرد گندم را جهت کنترل حشرات
تأییید نمود

۱۹۶۴

مجوز پرتودهی سبزیجات استفاده شده برای تهیه چاشنی، از
طریق آب­گیری

۱۹۸۶

مجوز پرتودهی میوه و سبزیجات برای جلوگیری از رسیدن آن­ها

۱۹۹۰

پرتودهی گوشت طیور برای کنترل باکتری سالمونلا و دیگر
عوامل بیماری­زا (پاتوژن­ها)

امروزه در کشور آمریکا پرتودهی روش مناسبی برای ضدعفونی میوهجات و سبزیجات بشمار میرود. همچنین در بسیاری از کشورهای جهان، بکارگیری روش پرتودهی برای ضدعفونی، بخشی از زیرساختهای تجاریسازی بشمار میرود. کشورهای دانمارک، سوئد، بریتانیا، کانادا و سازمان بهداشت جهانی نیز پرتودهی مواد غذایی را تائید کردهاند. تا سال ۱۹۹۳ میلادی بیش از ۴۰ کشور دنیا روش پرتودهی مواد غذایی را اجرا کرده و در بسیاری از کشورهای دنیا این روش جایگزین آفتکشهای ممنوعه شده و برای بیش از ۴۰ نوع ماده غذائی مورد تائید قرار گرفته است.
شکل زیر کشورهایی را که از فرایند پرتودهی برای استریل کردن محصولات غذایی و وسایل پزشکی استفاده می کنند، نشان می دهد.

کشورهایی را که از تکنولوژی پرتودهی برای استریل کردن محصولات غذایی استفاده می کنند: سبز: كشورهايي كه پرتودهي را در سطح تجاري انجام ميدهند. سفید: كشورهايي كه از پرتودهي استفاده نميكنند.
در جداول ۱ و ۲ مقادیر مواد غذایی پرتودیده در مناطق مختلف جهان در سال ۲۰۰۵ داده شده است.

جدول ۱: مقادیر مواد غذایی پرتودیده در مناطق مختلف جهان در سال ۲۰۰۵

درصد

مقدار بر حسب تن

منطقه

۴۵

۱۸۳۳۰۹

آسیا و اقیانوسیه

۲۹

۱۱۶۴۰۰

آمریکا

۲۲

۹۰۰۳۵

آفریقا، اکراین

۴

۱۵۰۶۰

اروپا

۱۰۰

۴۰۴۸۰۴

کل

جدول ۲: مقادیر جهانی مواد غذایی پرتودیده در سال ۲۰۰۵

درصد

مقدار بر حسب تن

نوع غذا

۴۵

۱۸۶۰۰۰

ادویه جات و سبزیجات خشک

۲۲

۸۸۰۰۰

سیر و سیب زمینی

۲۰

۸۲۰۰۰

غلات و میوه ها

۸

۳۳۰۰۰

گوشت و غذاهای دریایی

۴

۱۷۰۰۰

سایر

۱۰۰

۴۰۶۰۰۰

کل